Geïnspireerd door de 40ste verjaardag van de Wereldwinkel voelde ik mij uitermate gemotiveerd om een lekker politiek correct stuk over het vele goede van Oxfam te schrijven. Maar we hadden geen fairtrade vruchtensap meer, the best in town, vooral worldshake. Al hebben mijn kinderen opeens wel afgehaakt.

Ik trok mijn geitenwollen sokken en rubberen sandalen aan, pakte het lege krat en stapte blijgemutst naar buiten; ik voelde mij sterk genoeg om elke derderangse Dalrymple-achtige wauwelaar onder de tafel te lullen. Tot ik aan de Wereldwinkel kwam, die bij ons maar 3 keer per week enkele uren open is. Ferme Gesloten, zoals ze in het West-Vlaams zeggen. Zonder verdere opgave van reden. Op weg naar huis, met hetzelfde lege krat, rispten alle frustraties van 40 jaar bezoek aan Wereldwinkels op.

Euhm

Dat ze vroeger nooit wisselgeld hadden bij voorbeeld. Ze begonnen de dienst met een lege kassa. En uiteraard had ik altijd alleen maar briefjes van 5000 frank op zak als ik naar de Wereldwinkel trok voor ‘n fles Algerijnse Cuvée du President die al voor instant hoofdpijn zorgde als je hem alleen nog maar ontkurkte. Trouwens, die president was dus Boumedienne, een dictator en voorloper van Bouteflika die de Algerijnen nu liefst buiten zouden flikkera.

Dat er in de blikken Vietnamese ananas van alles zat, napalm ondermeer, pineapple on heavy sirup nog het minst. Dat de vrijwilligers, meestal gepensioneerde leerkrachten fysica, in hun kindertijd blijkbaar nooit winkeltje hadden gespeeld, en dachten dat een computer iets was wat beet of braakballen spuugde. Euhm, dat deden ze bij Oxfam ook. Het waren immers Amstrads, tweedehands overgenomen van Sinn Fein en de Pathet Lao.

Dat de Nicaraguaanse bananen zoals mijn grootmoeder zei niet slecht waren maar wel nodig gegeten. En dat de Salik jeans die ze in einde jaren 70 verkochten uit solidariteit met de bezetters van de fabriek steevast te kort bleken, wat toen niet in de mode was, en reacties uitlokte als: staat er water in je kelder misschien? Neen verdomd, er stond water in de kelder van de Wereldwinkel.

A4tje per R4 gebust

Maar toch. In mijn geboortestad was de Wereldwinkel meer boekhandel dan Indiase navelkralenshop, en de exploitanten organiseerden tentoonstellingen, concerten en debatavonden. Ze droomden van een gratis massakrant. Het bleef bij een gestencild A4tje dat per R4 gebust werd. Een van mijn eerste artikels stond erin, No Future, over punk…in 1978.

Oxford Famine ontstond in 1942 als evangelische organisatie om de hongersnood te lenigen ontstaan door de oorlog, in Griekenland of all places. Na de oorlog bleef de instelling draaien, en vanaf de jaren 60 ging ze internationaal. In 1971 opende de eerste Wereldwinkel bij ons, vlak bij het Conscienceplein in Antwerpen.

Overal kwamen er filiaaltjes, vaak weinig meer dan een haastig in elkaar geknutseld marktkraampje dat 1 keer per week opgesteld werd. Als het niet waaide.

Eerlijke producten

De wereldwinkel behoorde al snel tot het rijke Vlaamse verenigingsleven, en bracht daar jonge revolutionairen en oudere Broederlijk Delers en zusterlijk opeters bij elkaar. Zelfs een luie egoïst als mijzelve kunnen ze elk jaar strikken om de geschenkenbrochure te bussen in mijn buurt.

Oxfam verwierp meteen de liefdadigheid en opteerde resoluut voor een tweesporenbeleid: eerlijke producten en politieke bewustwording. Al met al kan je na 4 decennia alleen maar vaststellen dat de missie geslaagd is. Proficiat. Fairtrade, Max Havelaar, een juiste prijs voor de landbouwer in het zuiden, het zijn evenzovele ingewortelde en aanvaarde begrippen. Met een draagvlak.

Voor een deel kon Oxfam het linkserige hippiesfeertje afwerpen. Gedelegeerd bestuurder nu is Joris Rossie, een veertiger, die helemaal niet uit de traditionele weldenkende derdewereldbeweging komt.

De campagnes behoren al jaren tot het beste wat onze reclamejongens uitdokteren. Bij voorbeeld de beeldschone Dina Tersago erg bloot alleen bedekt door een paar strategische bio-bonbons. Boer uit het zuiden zoekt vrouw.

In diezelfde brochure poseerde Jean-Luc Dehaene al even bloot vrees ik in een wijnton. In een links vat, schreef Filip De Man van het Vlaams Belang. Een links vat, waar haalt ie het? Als reactie op de eerlijke wijn schonk het Vlaams Blok destijds bloedsap uit Apartheids-Zuid-Afrika.

Rechtvaardige wereld

Joris Rossie geeft grif toe dat hij er niets op tegen zou hebben als over nog eens 40 jaar de Wereldwinkel zichzelve overbodig zou maken. Uiteraard durft hij niet hopen dat we dan in een rechtvaardige wereld leven, stel je voor. Hij bedoelt dat de gewone distributie-kanalen Fairtrade en Max Havelaar helemaal overgenomen zullen hebben. Een veel grotere verspreiding verzekerd, maar uiteraard sneu voor die pioniers. Zoals de eerste bio-winkeliers die vernemen dat de natuurproductensector elk jaar fors groeit, vooral dan via Colruyt en anderen…

Johan Vandenbroucke, gewezen auteur, literair criticus, ooit medewerker aan de Wereldwinkel in Roeselare en nu boekhandelaar, schreef enkele jaren geleden een controversieel artikel over de Wereldwinkel in Wereldwijd, de voorloper van MO*. Ondanks alles, betoogde hij, blijft het marktaandeel onmeetbaar petieterig. Moet Oxfam niet een totaal andere strategie volgen?

Er zijn nu 215 Wereldwinkels, gerund door 8000 vrijwilligers. Hou 15 winkels over, professioneel en commercieel gerund, in de steden. Zoek elders deals met de lokale middenstand, organiseer iets als postpunten. Maar dan beter en herkenbaarder. Zoals de rayon streekproducten in sommige Delhaizes, voor lokale mosterd en streekbiertjes. . .Blijf de overheden en horeca bewerken om alleen eerlijke koffie, chocolade en sap aan te bieden. Ga verder met de informatie, pak dat fris en leesbaar aan. Misbruik bekende smoelen. En lichamen.

Mogelijk zijn het maar druppels op een hete plaat. Maar als het om fairtrade-druppels Palestijnse olijfolie gaat, is dat OK. In een tijd dat voedingsgiganten nog altijd onwaarschijnlijk schandalige aanslagen plegen op de landbouw in het zuiden, en in het noorden jawel, blijft de wereldwinkel nodig. Gelukgewenst vrijwilligers, moed houden. Ik kom wel een andere keer dat krat tropical of sinaas-mango halen.

@Allen: reageren op deze blog impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod