Hoe snel gaat de tijd? Wat verandert er in pakweg een mensenleven? Zouden aardbewoners van 100 jaar geleden de media anno nu begrijpen, als ze die al zouden kunnen of willen gebruiken? En omgekeerd. Wat zou begin 20ste eeuw het effect zijn van het gebrökel van een Ijslandse Jökull?

Ongeldig

Die mijmeringen welden in mij op toen ik vastzat op de luchthaven van Wevelgem en de lectuur aanvatte van een artikel op bladzijde 41 van een rondslingerende krant: Spaarboekje uit 1921 ongeldig. Een 83jarige vrouw, Netje genaamd, vond tijdens de lenteschoonmaak een oud spaarboekje. Dat hadden haar grootouders geopend voor hun dochter, Netjes moeder. Erop stond een bedrag van een kleine 5000 frank. Onmogelijk om dat te vertalen naar vandaag. Ik geef alleen even mee dat mijn grootouders in 1930 een kleine gezinswoning lieten bouwen voor 65.000 frank.

Vermoedelijk meer om te proberen dan om ernstig zaken te doen trok Netje naar haar bank om het bedrag te recupereren, ze was tevreden met 120 euro. Om eens te gaan eten. Ha neen. Er ontbrak, zo meldt de krant, een bepaling in het reglement. Onlangs kreeg mijn familie te horen dat er nog een slapende rekening bestond van onze ouders zaliger. Met 6 en een halve euro. Dat zakgeld vrijmaken zou evenwel een veelvoud van 6 euro kosten. Laat maar slapen.

Een gebouw vol geld

Als je nu in een zesde leerjaar aan de kinderen de definitie zou vragen van een spaarboekje, kreeg je de gekste antwoorden. Dat een bank een gebouw is volgestouwd met geld, weten kinderen wel. Gewezen Gemeentekrediet-topman Francois Narmon, van bescheiden afkomst, vond de gedachte aan al dat geld zo fascinerend, dat hij tijdens een schoolbezoek meteen besliste om later nergens elders te gaan werken.
Het spaarboekje van Netje was geopend in 1905. Bij welke financiële instelling viel niet meer te achterhalen. Er staan wel stempels op van ene Sint-Giselbertiusgilde. Was dat de spaarvereniging van een café die als tussenpersoon optrad voor een bank? Zouden er nu nog herbergen bestaan waar de klanten spaargeld in een gleuf in een houten kastje proppen? Ja, in Bellegem, nog even…

De Algemene Spaar- en Lijfrentekas

Nu ik dit tik, ligt een spaarboekje uit de jaren 60 voor mij, van de Algemene Spaar- en Lijfrentekas. Onder de garantie van de staat, vermeld het omslag nog. Een nederig zandgeel document, doet wat denken aan mijn eertijds ledenschriftje van de Neutrale Mutualiteit. Tot in de jaren 80 zijn bedragen en rentes met pen ingeschreven en afgestempeld, dan doen schrijfmachine en codes hun intrede.
Op de eerste bladzijde: 100 frank voorbehouden tot de ouderdom van 21 jaar, gift van de Spaarkas. Toen kon het er blijkbaar wel van af. Goed bijgehouden zijn de Sommen in cijfers en beloop van het tegoed. En er plakken zegeltjes in, rode voor een storting van 100 frank, groene voor 2000.

In de klas gebruikten we liniaaltjes van de ASLK die het schoolsparen aanmoedigden. De zogenoemde blauwe brieven, die we met nieuwjaar van peter en meter kregen, verdwenen via vaders portemonnee op onze spaarboek. Voor veel later. Leuk was anders.

De opheffing van dat boekje en de integratie van het bescheiden bedrag in het lopende budget, was een ontnuchterende gebeurtenis. Hoe futiel, de oogst van een jeugd lang zaaien.
Nu hebben onze kinderen een rekening bij een kantoorloze ethische bank waar geld op komt via een prozaïsche automatische opdracht. Als ik mijn kroost niet af en toe zou melden hoeveel ze al bezitten, ze zouden er nooit naar vragen.

Maar hun wekelijks zakgeld vergeten ze niet. En af en toe polsen ze hoeveel wij verdienen, en welk fortuin er nu al op onze gezamenlijke rekening staat.

Metamorfose

De financiële sector heeft een metamorfose ondergaan. Herinnert u zich nog de Raiffeisenkas, de BAC, het Krediet aan de Nijverheid, de Bank van Roeselare en West-Vlaanderen? Van die instelling is zelfs het STATIGE bakermatgebouw in de stad van oorsprong gesloopt. Misschien verschijnt daar nu iets van Centea of Fintro, namen die mij veeleer aan Zuid-Koreaanse auto’s dan aan bakens van de economie doen denken.

Mijn boekje uit de jaren 60 draagt dat perfecte ASLK-logo, een huisje met een gleuf in het dak, en een kroontje erop. Lijkt wat op het heerlijke oude BRT-kenteken, het gestyleerde oortje. Banken hebben nu een pseudo-artistieke bollenwinkel als kenmerk. Als we zomaar eigennamen, emblemen en historische hoofdkantoren dumpen, dan zit de wegwerpmaatschappij in de eindfase.

Ashes to ashes

Van de solide samenleving van destijds is niet veel overgebleven. Vindt u het ook vreemd dat al met al gewone natuurfenomenen als een extra-centimeter sneeuw en wat onverwacht gerochel van een vulkaan de mensheid meer ontredderen dan de tsunami en de aardbeving op Haïti, de 2 moorddadigste rampen van de 21ste eeuw?

Een paar tientallen jaren geleden zou een stofwolk toch niet betekend hebben dat wereldwijd vliegvelden omgetoverd werden in natuurreservaten, de productie stilviel van schoenen in Tongeren en van de assemblage van auto’s in Gent, Beieren en Japan , dat mango’s en bonen verrotten in Afrikaanse loodsen, en dat de navels van onze BHV-politici nog meer versnoft raakten.

Van stof zijt gij gemaakt en tot asse zult gij wederkeren. Het is zover. De constructie is te broos, het rode draadje dat alles verbindt knapt. Bij de geringste schudding blubberen we uit elkaar, als niet-verpakte pudding. Financiële crisis, qué? Europa zal wel betalen. Met, ik citeer, Mijne toekomende rent, van het spaarboekje van Netje.

@Allen: uw reactie is welkom als u zich houdt aan de regels voor deelname aan onze discussieforums – mod